🎯 Działamy dla młodzieży w kryzysie bezdomności

20 stycznia uczestniczyliśmy w konferencji „Nie widzisz całości, daj nam szansę się poukładać. Młodzi w kryzysie bezdomności” zorganizowanej przez Radę ds. Rozwiązywania Problemu Bezdomności przy Prezydencie Miasta Łodzi we współpracy z organizacjami: Łódź Pozarządowa, „Niestereotypowi” i EduKABE – Fundację Kreatywnych Rozwiązań.
Druga edycja wydarzenia, odbywająca się po raz kolejny w Fabryce Sztuki, zgromadziła blisko dwustu uczestników z czterdziestu organizacji pozarządowych i instytucji. Celem spotkania, adresowanego do szerokiego grona osób pracujących z młodzieżą, było m.in. wskazanie czynników ryzyka i źródeł kryzysu, zacieśnienie współpracy urzędów, instytucji i organizacji, a także poszukiwanie nowych rozwiązań oraz wspólne zastanowienie się, jak uzupełniać system, aby był skuteczny.

❓ Dlaczego ten temat jest ważny dla społeczności osób w spektrum autyzmu?
Ryzyko bezdomności wśród osób z niepełnosprawnościami, w tym w spektrum autyzmu, jest bardzo wysokie. Osoby te często nie są w stanie zakomunikować swoich potrzeb, prosić o pomoc czy wyrazić zgody na jej udzielenie. W kryzysie dotyka ich podwójne wykluczenie – ze względu na bezdomność i niepełnosprawność, przez co wymagają szczególnego wsparcia, którego obecny system często nie zapewnia.

Dyskusje z zaproszonymi ekspertami wspierającymi młodzież odbyły się w trzech panelach:

I. „Młodzi w kryzysie – psychologiczne aspekty dorastania w ryzyku doświadczenia bezdomności”

Pierwsza część spotkania, którą poprowadziła Barbara Michalska z Fundacji EduKABE, poświęcona była analizie przyczyn kryzysu bezdomności wśród osób młodych. Do rozmowy zaproszono specjalistki w dziedzinie socjoterapii i pedagogiki – Dorotę Maślankę oraz Lilianę Olejnik. Ekspertki zwróciły uwagę, że źródła ryzyka pojawiają się często już w okresie dzieciństwa i dojrzewania, czyli w kluczowym momencie kształtowania się psychiki człowieka.

Zaburzenia więzi i relacji, niezaspokojenie podstawowych potrzeb, emocjonalna niedostępność opiekunów, brak poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji – to główne czynniki uniemożliwiające młodym ludziom zbudowanie trwałych fundamentów swojej przyszłości. Równocześnie panelistki zgodnie podkreśliły, że aby skutecznie przeciwdziałać kryzysowi, niezbędne jest wspieranie decyzyjności i budowanie poczucia sprawczości wśród młodzieży, co stanowi klucz do ich samodzielności. Ważną rolę w tym procesie odgrywa „mentor”, rozumiany jako osoba zaufana, zapewniająca stałość relacji, niezależnie od sytuacji, a także właściwie dobrane wsparcie.

W podsumowaniu dyskusji zwrócono również uwagę na obszary w systemie pomocy wymagające zmian. Na pierwszym miejscu ekspertki postawiły kwestie związane z uproszczeniem przepisów i procedur, które usprawnią proces wsparcia młodych w ryzyku lub kryzysie bezdomności. Za ważną uznały również współpracę między instytucjami i organizacjami.

II. „Jak nie zgubić młodych między systemami? Współpraca instytucji”

Drugą część spotkania otworzyła prezentacja portalu odpaldoroslosc.pl, o którym opowiedziała Katarzyna Dobrowolska z Wydziału Pieczy Zastępczej łódzkiego MOPS. Strona powstała we współpracy z UNICEF i jest adresowana do młodych osób wychowujących się w rodzinach zastępczych, domach dziecka albo rodzinnych domach dziecka. Platforma, dostępna także w języku ukraińskim, stanowi kompleksowy przewodnik po dorosłości. W przystępny sposób wyjaśnia kluczowe kwestie związane ze startem w dorosłe życie: od zarządzania finansami i poszukiwania mieszkania, przez edukację i rynek pracy, aż po troskę o zdrowie.

Natomiast główną część panelu stanowiła dyskusja prowadzona przez Monikę Dolik – Pełnomocniczkę Prezydent Miasta Łodzi ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi. W rozmowie wzięła udział Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak, a także przedstawicielki najważniejszych łódzkich instytucji: Elżbieta Płaszczyk (zastępca dyrektora Wydziału Edukacji), Marlena Mazerant (zastępca dyrektora MOPS), Katarzyna Dyńska-Kukulska (Centrum Administracyjne Pieczy Zastępczej) oraz Małgorzata Świątczak-Szymczuk (kuratorka sądowa).

Debata skupiła się na identyfikacji luk w systemie wsparcia. Ekspertki poruszyły trudne kwestie związane z barierami biurokratycznymi oraz problemami w przepływie informacji i dokumentacji między instytucjami, co bezpośrednio wpływa na sytuację młodych ludzi w kryzysie bezdomności.

Szczególnie mocno wybrzmiał głos Rzeczniczki Praw Dziecka Moniki Horna-Cieślak, która podkreśliła personalną odpowiedzialność za wsparcie:

„W pomaganiu i wspieraniu nie ma czegoś takiego, jak system. Są ludzie. Za każdym działaniem stoi konkretny człowiek, który odpowiada za to jak prawo jest realizowane”.

Monika Horna-Cieślak, Rzeczniczka Praw Dziecka

W dyskusji ekspertki wskazały również na problemy strukturalne, w tym częsty brak wysłuchania dziecka w trakcie prowadzenia procedur interwencyjnych. Ponadto zauważyły, że system nie gwarantuje adekwatności pomocy – proponowane rozwiązania nie zawsze są dostosowane do potrzeb osób młodych, często wymagają od nich podjęcia działań (np. złożenia wniosku w urzędzie), do których wykonania brakuje im kompetencji lub zasobów. Zwróciły także uwagę, że kryzysy nie omijają tzw. „dobrych domów”, gdzie problemy bywają ukryte pod maską pozornej stabilizacji i bardzo dobrej sytuacji materialnej rodziny.

Wiele cennych spostrzeżeń pojawiło się ze strony publiczności. Katarzyna Bogołembska z Fundacji Adopcyjni wskazała na luki w opiece nad rodzinami adopcyjnymi, które po zakończeniu procesu przysposobienia zostają bez niezbędnego wsparcia specjalistycznego lub muszą je „wyszarpywać”. Brakuje również systemowych rozwiązań dla osób opuszczających Młodzieżowe Ośrodki Wychowawcze (MOW), Młodzieżowe Ośrodki Socjoterapii (MOS) czy zakłady poprawcze, co podkreślała reprezentantka Fundacji „Hermes”. Wyzwaniem jest zapewnienie opieki młodym uchodźcom wojennym, o czym wspomniała Natalia Kostochka z Wydziału Pieczy Zastępczej łódzkiego MOPS.

O sytuacji młodych osób z niepełnosprawnościami w kryzysie bezdomności, w oparciu o doświadczenia z prowadzonych interwencji, wypowiedzieli się przedstawiciele naszej Fundacji – Sylwia Kowalska i Jan Gawroński. Zwrócili uwagę, iż nie każdy młody człowiek jest w stanie zakomunikować swoje potrzeby, zwrócić się po pomoc czy wyrazić zgodę na jej udzielenie.

„My widzimy człowieka a nie system. Na chwilę obecną w sytuacji kryzysowej działa sieć kontaktów, a nie system”.

Sylwia Kowalska, Fundacja Autism Team

Prowadząca rozmowę Monika Dolik w podsumowaniu rozmowy podkreśliła, iż odpowiedzią na wymienione wyzwania w skali lokalnej jest działalność Podzespołu ds. dzieci i młodzieży, który funkcjonuje przy Radzie ds. rozwiązywania problemu bezdomności w Łodzi. To właśnie w ramach takich grup roboczych eksperci z różnych instytucji i organizacji pozarządowych wspólnie wypracowują rozwiązania mające na celu uszczelnienie systemu i lepszą koordynację działań.

III. „Z ulicy na scenę – głos osób z doświadczeniem bezdomności”

Ostatnia część wydarzenia była najbardziej poruszająca ze względu na udział młodych dorosłych, którzy doświadczyli kryzysu bezdomności. Prowadząca panel Natalia Dziąg do rozmowy zaprosiła Patrycję, Klaudię i Michała – samorzeczników działających w organizacji „Niestereotypowi”, którzy podzielili się swoimi trudnymi doświadczeniami. Poruszone przez nich kwestie jeszcze wyraźniej pokazały systemowe luki oraz emocjonalne koszty braku stabilnego schronienia. Rozmowę poprzedziła emisja nagrania z udziałem Rene, przedstawiciela naszej społeczności, który mimo wielkiej chęci nie mógł być w tym dniu obecny z nami.

Obecność młodych samorzeczników pokazała konkretne osoby z marzeniami, talentami, potencjałem oraz siłą woli by zmienić swoje życie. Ich wypowiedzi są potężnym głosem w dyskusji o konieczności zmiany postrzegania osób w kryzysie. Pokazali, że bezdomność to stan, z którego – przy odpowiednim wsparciu, wielopłaszczyznowej współpracy i empatii ze strony otoczenia – można wyjść.

„Bezdomność to jest stan, a nie sytuacja bez końca”.

Klaudia, „Niestereotypowi”

„Wyrozumiały, to nie rozumiejący”.

Natalia Dziąg, „Niestereotypowi”

Wyjątkowym dopełnieniem spotkania był moment artystyczny na zakończenie panelu. „Niestereotypowi”zaprezentowali jeden ze swoich utworów – „Łatwe życie”, będący wyrazem buntu przed walkami, których młode osoby nie powinny toczyć. Muzyczny przekaz przypomniał wszystkim zgromadzonym, że nikt nie powinien być definiowany wyłącznie przez swoją trudną przeszłość.

We wszystkich panelach bardzo mocno wybrzmiała konieczność zacieśniania współpracy, wymiany doświadczeń i efektywnego sieciowania (networkingu) między instytucjami i organizacjami działającymi w sektorze społecznym. Uczestnicy podkreślali, że tylko wspólne działanie pozwoli skutecznie odpowiadać na złożone potrzeby młodych osób znajdujących się w ryzyku lub kryzysie bezdomności.

Na miejscu przestrzenią do realizacji tych postulatów była przede wszystkim strefa wystawców, która zgromadziła dwadzieścia różnorodnych podmiotów – głównie fundacji i stowarzyszeń oraz instytucji publicznych. W tym gronie nie zabrakło również naszego stoiska, które wspólnie z przyjaciółmi z Łódzkiej Fundacji Trampolina było tłumnie odwiedzane przez uczestników konferencji.

Konferencję zakończyliśmy rozwinięciem sieci kontaktów, nowymi pomysłami i przekonaniem, że tylko wspólne działanie organizacji i instytucji może realnie wzmocnić system wsparcia dla młodzieży w kryzysie bezdomności.

‼ Kluczowe wnioski z konferencji

Konferencja „Nie widzisz całości, daj nam szansę się poukładać” była przede wszystkim przestrzenią do wielopłaszczyznowej rozmowy o tym, jak skutecznie i z empatią wspierać młode osoby dotknięte ryzykiem lub w kryzysie bezdomności. Trzy panele dyskusyjne z udziałem ekspertów pozwoliły wskazać obszary wymagające zaopiekowania oraz kierunki dalszych działań i zmian:

✔️ Zapewnienie wsparcia „szytego na miarę”. Młodzi ludzie w kryzysie bezdomności to grupa posiadająca własne potrzeby i trudności, której nie można wtłaczać w ramy rozwiązań dla dorosłych. Pomoc musi uwzględniać ich etap rozwojowy, emocjonalność i potrzebę budowania bezpiecznych relacji.

✔️ Uszczelnienie współpracy międzyinstytucjonalnej. Jednym z wyzwań systemowych jest zapewnienie sprawnego przepływu informacji między instytucjami, z którymi młode osoby mają kontakt – szkołą, pomocą społeczną, kuratorem.

✔️ Ujednolicenie i uproszczenie procedur. System wsparcia jest w wielu miejscach niespójny. Pozostawia przestrzeń na swobodną interpretację przepisów w różnych instytucjach, co utrudnia skuteczną pomoc. Część procedur powinna być bardziej intuicyjna, „prowadzić za rękę” osoby w kryzysie przez zawiłości administracyjne, zamiast zniechęcać je biurokracją.

✔️ Sieciowanie. Rozmowy podczas paneli i w kuluarach odwołujące się do doświadczeń pokazały, że budowanie lokalnych koalicji między organizacjami pozwala na szybsze dostrzeżenie kryzysu, skuteczniejszą reakcję i lepsze wykorzystanie dostępnych zasobów. W sieci kontaktów bardziej widoczne i aktywne powinny być instytucje publiczne.

✔️ Podmiotowość zamiast stygmatyzacji. Przedstawiciele „Niestereotypowych” wyraźnie pokazali, że jedną z największych barier w wychodzeniu z kryzysu bezdomności jest etykietowanie. Młodzi ludzie potrzebują być widziani przez pryzmat swoich talentów i możliwości. Powinni być postrzegani jako równorzędny partner w procesie wychodzenia z kryzysu, a nie jedynie odbiorca usług. Konieczne jest również uwrażliwienie służb – szczególnie straży miejskiej i policji – które w przypadku podejmowanych interwencji często ograniczają się do wystawienia mandatu i nakazu opuszczenia miejsca, nie interesując się sytuacją osoby w kryzysie.

✔️ Wsparcie terapeutyczne. Kryzys bezdomności u progu dorosłości jest często skutkiem wieloletnich zaniedbań i traum. Bez zapewnienia dostępnej, specjalistycznej opieki psychologicznej i socjoterapeutycznej, same narzędzia materialne (jak schronienie czy zasiłek) są niewystarczające do trwałej zmiany.

Gratulujemy i z serca dziękujemy Organizatorom za zaproszenie i możliwość uczestniczenia w tej ważnej i potrzebnej inicjatywie oraz stworzenie przyjaznej przestrzeni do dyskusji o sprawach, o których wciąż mówi się za mało. 💛 Jesteśmy dumni, że mogliśmy być częścią tego wydarzenia i współtworzymy koalicję na rzecz młodych osób w kryzysie.

Specjalne podziękowania kierujemy do wszystkich osób zaangażowanych w organizację i wspierających to przedsięwzięcie. W szczególności chcemy podziękować wolontariuszkom i wolontariuszom z grupy „Niestereotypowi” oraz ośrodka „MONAR”, którzy współorganizowali tę konferencję. Wasz uśmiech, ogrom włożonej pracy, serce i autentyczne zaangażowanie były widoczne na każdym kroku. To dzięki Wam to wydarzenie miało tak wyjątkowy charakter – pełen empatii i profesjonalizmu.