I Ogólnopolska Konferencja Samorzecznicza „Inkluzja NIE Iluzja – Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie” – 25 października 2025

„I Ogólnopolska Konferencja Samorzecznicza »Inkluzja NIE Iluzja – Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie«”, która odbyła się 25 października 2025 r. w Kutnie, była zwieńczeniem dwuletniego projektu o tej samej nazwie, finansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Młodzieżowy na lata 2022-2033. Honorowy Patronat nad wydarzeniem objęli Rzecznik Praw Obywatelskich prof. Marcin Wiącek, Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak, Marszałek Województwa Łódzkiego Joanna Skrzydlewska, a także Prezydent Miasta Kutna Mariusz Sikora.
 

„Dostępność to nie moda, nie kaprys – to realizacja praw człowieka.”
Artur Then – Wydział Postępowań Skargowych w Departamencie do spraw Dostępności w PFRON

Wydarzenie zainaugurował Janek Gawroński – pomysłodawca oraz współtwórca pierwszego w Polsce Klubu Świadomej Młodzieży działającego w Łodzi przy Fundacji Autism Team. Jako współprowadzący spotkanie, w imieniu organizatorów przywitał licznie zgromadzonych gości, wśród których byli m.in. Adela Gąsiorowska – Zastępczyni Dyrektora NIW-CRSO, dr Monika Wiszyńska-Rakowska – Pełnomocniczka Rzecznika Praw Obywatelskich do spraw praw osób z niepełnosprawnościami, Artur Then z Wydziału Postępowań Skargowych w Departamencie do spraw Dostępności w PFRON, Piotr Łaszewski – przedstawiciel Wydziału Edukacji Miasta Kutna, Katarzyna Erdman – Burmistrz Krośniewic, a także przedstawiciele naszych organizacji sojuszniczych Anna Duniewicz z inicjatywy „Nasz Rzecznik”, Izabela Hnidziuk-Machnica reprezentująca Fundację ALEKlasa oraz samorzecznicy działający poza Klubami – Atypowa Dziewczyna i Bartosz Jakubowski.
Po powitaniu przewidziano czas na krótkie wystąpienia zaproszonych osób. W imieniu Wojewody Łódzkiej Doroty Ryl Przemysław Saczuk odczytał list skierowany do Organizatorów i Uczestników konferencji oraz zostało zaprezentowane nagranie z pełnym wspierających słów przesłaniem od Rzeczniczki Praw Dziecka Moniki Horna-Cieślak. Obecni na sali goście w swoich wypowiedziach nawiązywali do wartości leżących u podstaw projektu – partycypacji, obywatelskości rozumianej jako świadome korzystanie z praw obywatelskich oraz aktywny udziału w życiu publicznym i społecznym, a także prawa do samostanowienia osób z niepełnosprawnościami. Podkreślali konieczność zwiększenia dostępności – szczególnie w zakresie zniesienia barier sensorycznych i mentalnych – jak również zapewnienia rzeczywistej inkluzji społecznej.

„Zdjęcie barier nie może być tylko dokumentem prawnym.”
Sylwia Kowalska – Fundacja Autism Team

Ważny elementem wprowadzającym publiczność w zagadnienia poruszane na konferencji stanowiła krótka charakterystyka projektu „Inkluzja NIE iluzja. Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie” przedstawiona przez Sylwię Kowalską i Izabelę Piotrowską – reprezentujące Fundację Autism Team oraz Przemysława Saczuka z Fundacji Pro Aperte.
Głównym celem projektu, będącego kontynuacją wcześniejszych działań realizowanych we współpracy z Narodowym Instytutem Wolności, było zwiększanie i upowszechnianie kompetencji młodzieży już samostanowiącej, włączanie jej w rynek pracy oraz rekrutowanie i przygotowanie do samostanowienia nowych uczestników. W ramach podsumowania przedstawione zostały statystyki i dane z działań projektowych oraz rozwiązania wypracowane w zakresie poprawy jakości życia i szeroko rozumianej dostępności osób w spektrum autyzmu i z niepełnosprawnościami sprzężonym będących uczestnikami projektu.
Po tej krótkiej, a zarazem bardzo ważnej prezentacji scenę przejęli Samorzecznicy. Swoje przemówienia do młodszych Koleżanek i Kolegów skierowali Bartosz Jakubowski, uczestnik programu „Autentyczni” oraz Robert Urbański z KŚM Włocławek i okolice, łączący na co dzień swoją pasję do transportu kolejowego ze studiami w tym zakresie na Politechnice Śląskiej.

Najważniejszą część konferencji stanowiły prezentacje trzech najdłużej i najprężniej funkcjonujących Klubów Świadomej Młodzieży – działających pod patronatem Fundacji Autism Team w Łodzi i Włocławku oraz stworzonego przez Fundację Pro Aperte w Kutnie.

Jako pierwsi zaprezentowali się, wraz ze wspierającą ich kadrą, członkowie łódzkiego Klubu Świadomej Młodzieży przy Fundacji Autism Team, który obchodzi w tym roku pięciolecie działalności. Po krótkiej charakterystyce organizacji dokonanej przez Janka Gawrońskiego oraz przedstawieniu się chętnych klubowiczów referat wygłosiła Lena Sęk – studentka i ekspertka działająca przy Rzeczniczce Praw Dziecka. W swoim wystąpieniu „Uniwersum moich pasji” zwróciła uwagę na szczególną rolę specjalnych zainteresowań w życiu osób neuroróżnorodnych. Ich rozwijanie motywuje do działania, może sprzyjać nawiązywaniu relacji, a także zwiększać poczucie własnej wartości i pomagać redukować stres.

„Klub Świadomej Młodzieży to miejsce, w którym osoby autystyczne kreują rzeczywistość”
Piotr Bartoszewicz („Kocur”) – KŚM Łódź

Drugim przedstawicielem łódzkiego KŚM był Piotr Bartoszewicz, działający pod pseudonimem „Kocur”. W referacie „Klub Świadomej Młodzieży – innowacja, która zmieniła zasady gry” przybliżył zgromadzonym idee leżące u podstaw stworzenia w ramach innowacji społecznej wyjątkowych przestrzeni dających możliwość „bycia sobą”. Scharakteryzował najważniejsze inicjatywy podejmowane wraz z Koleżankami i Kolegami, w tym coroczne kampanie społeczne „Szkoła przyjazna dla autyzmu” (od tego roku pod nową nazwą „Szkoła przyjazna dla neuroróżnorodności”) oraz realizowane w ramach obchodów Światowego Dnia Świadomości Autyzmu 2 kwietnia, a także najważniejsze wydarzenia odbywające się w ramach projektu „Inkluzja NIE Iluzja – Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie”. Za sprawą wplecionych w prezentację cytatów uczestnicy konferencji mogli również poznać opinie innych osób samorzeczniczych biorących udział w projekcie. Ich słowa były znakomitym potwierdzeniem danych i informacji przytoczonych przez Organizatorów w podsumowaniu projektu.

„Mimo że każdy z nas jest inny, jesteśmy wspólnotą”
Joanna Nolbrzak – KŚM Kutno

Kolejnym Klubem prezentującym swoje dokonania byli gospodarze konferencji – Klub Świadomej Młodzieży Kutno przy Fundacji Pro Aperte. Działania młodzieży w ramach projektu „Inkluzja NIE Iluzja – Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie” przedstawiła Joanna Nolbrzak, samorzeczniczka i studentka psychologii. Swoje rozważania kontynuowała w referacie „Samorzecznictwo, jako sposób budowania relacji”, skupiając się przede wszystkim na sferze emocji towarzyszących działaniom w ramach klubowych warsztatów i spotkań. To możliwość podzielenia się swoimi pasjami, razem spędzony czas, wspólne wartości i cele oraz podejmowane w Klubie przedsięwzięcia sprzyjają nawiązywaniu więzi będących fundamentem budowania wartościowych relacji.
Drugi z referentów Kacper Frydrysiak w wystąpieniu „Samodzielny zawodowo samorzecznik – jak łączę pracę zawodową z rolą samorzecznika w Klubie?” poruszył jeden z ważniejszych obszarów projektu, jakim jest aktywizacja zawodowa osób w spektrum autyzmu. Podzielił się z publicznością swoimi doświadczeniami związanymi z wyborem aktualnie wykonywanego zawodu dostawcy/kuriera, a także sukcesami w obszarze działalności samorzeczniczej.
Drugi panel konferencji zamknął wzbudzający zachwyt publiczności minirecital Borysa Chmielewskiego – utalentowanego samorzecznika działającego w łódzkim Klubie Świadomej Młodzieży, który wykonał m.in. autorskie utwory „Gasnę” i „Boję się”, będące wyrazem trudnych emocji doświadczanych często przez osoby w spektrum autyzmu – zmęczenia, niepokoju, niepewności, a także nadziei, że wszystko się ułoży i wróci do normy.

W trzecim panelu zaprezentował się Klub Świadomej Młodzieży Włocławek i okolice, również działający pod patronatem Fundacji Autism Team. O wydarzeniach związanych z realizacją celów projektu „Inkluzja NIE Iluzja – Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie” w imieniu swoich Koleżanek i Kolegów opowiadał samorzecznik Filip Olszewski. W swoim wystąpieniu podkreślił szczególną rolę kadry wspierającej młodzież w działaniach.

„Jesteśmy takimi samymi ludźmi jak wszyscy.”
Marcin Jabłoński – KŚM Włocławek i okolice

W referacie „Utracony potencjał – koszt społeczny i ekonomiczny niezrozumienia neuroróżnorodności” Marcin Jabłoński skupił się przede wszystkim na analizie problematyki związanej z utratą kapitału ludzkiego w wyniku niewykorzystania unikalnych umiejętności, pasji i predyspozycji osób neuroróżnorodnych, które stanowią ok. 20% społeczeństwa.
Odnosząc się do treści tego wystąpienia warto zwrócić uwagę, że jednym z głównych celów Klubów Świadomej Młodzieży, oprócz kształtowania i rozwijania u młodych osób rozwijających się w spektrum autyzmu kompetencji niezbędnych do funkcjonowania w społeczeństwie oraz działa na miarę swoich możliwości, jest również prowadzenie przez Samorzeczniczki i Samorzeczników działań edukacyjnych i szkoleniowych adresowanych do różnych grup, w tym pracodawców czy nauczycieli.
Wspomniany obszar działalności samorzeczniczej przybliżyła Aleksandra Wilińska w wystąpieniu „Ja- osoba neuroróżnorodna jako szkoleniowiec rad pedagogicznych w szkołach podstawowych i średnich w powiecie włocławskim”, dzieląc się swoimi doświadczeniami w zakresie prowadzenia ze wsparciem eksperckim i rodzicielskim lekcji różnorodności, będących od kilku lat jednym z postulatów naszej corocznej kampanii społecznej „Szkoła przyjazna dla autyzmu”.

„…pierwsza w Polsce konferencję samorzecznicza, która nie tylko mówi o autyzmie, ale go rozumie…”
Atypowa Dziewczyna

„I Ogólnopolska Konferencja Samorzecznicza »Inkluzja NIE Iluzja – Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie«” była dla młodzieży samorzeczniczej oraz zaproszonych gości niezwykłym wydarzeniem. Stworzyła wyjątkową przestrzeń do rozmowy na temat neuroróżnorodności oraz szeroko rozumianej inkluzji społecznej. Poruszyła kwestie szczególnie ważne dla młodych osób rozwijających się w spektrum autyzmu oraz wspierających je środowisk. Występujący na scenie przypomnieli najważniejsze wydarzenia ostatnich dwóch lat, realizowane w ramach projektu „Inkluzja NIE Iluzja – Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie”, przywołując wspomnienia budzące często wzruszenie lub uśmiech. Celebrowali wspólnie swoje sukcesy i cieszyli się z osiągnięć i zdobytych kompetencji, podkreślając wagę wymiany doświadczeń, wzajemnej współpracy oraz budowania sieci relacji dających realne wzmocnienie. Nie unikali także tematów trudnych, zwracając uwagę na różne obszary wciąż wymagające zaopiekowania.
Dużo ważnych rozmów odbyło się również w kuluarach – podczas zaplanowanych przerw i czasu przeznaczonego na networking – gdzie w pełni mogły wybrzmieć wszystkie ważne dla młodych tematy. Stały się one źródłem inspiracji do podejmowania nowych aktywności na rzecz poprawy życia osób w spektrum autyzmu.
Warte podkreślenia są również działania organizatorów – Fundacji Autism Team i Fundacji Pro Aperte – którzy przygotowali konferencję zgodnie z obowiązującymi zasadami dostępności, zapewniając uczestnikom m.in. miejsce do wyciszeń wraz z słuchawkami, strefę spacerową, piktogramy wspierające obszar komunikacji, a także tłumaczenie wydarzenia na język migowy.