Przyjęty przez Radę Ministrów 8 kwietnia 2026r. rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 7 września 1997r. o systemie oświaty, ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. – Prawo Oświatowe i niektórych innych ustaw, porządkuje i wzmacnia ochronę praw uczniowskich, przenosząc je na poziom ustawowy.

Po raz pierwszy w historii prawa, wolności i obowiązki uczniowskie zostały zebrane w jednym, ogólnopolskim katalogu, a ich ochrona ma opierać się na systemie rzeczników praw uczniowskich, od poziomu szkolnego, przez wojewódzki, po Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich. Projekt dopuszcza również fakultatywnie możliwość powoływania rzeczników na poziomie gminnym i powiatowym.

To bardzo ważny krok w kierunku bardziej czytelnego i przewidywalnego systemu ochrony praw ucznia. Od kilku edycji kampanii społecznej „Szkoła przyjazna dla neuroróżnorodności, Szkoła przyjazna dla każdego człowieka”, podkreślamy jednak, że dobra regulacja prawna musi uwzględniać nie tylko intencje, ale także możliwe skutki jej stosowania w codziennym życiu szkoły.

W toku prac sejmowych będziemy apelować o wprowadzenie poprawek dotyczących uczniów z własnymi potrzebami edukacyjnymi, posiadających zarówno orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego jak i opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej.

W obecnym brzmieniu projektu widzimy luki, które mogą prowadzić do ryzyka działań noszących znamiona dyskryminacji ze względu na rodzaj niepełnosprawności w postaci wykluczania uczniów z wydarzeń, akademii szkolnych i innych działań szkolnych niezwiązanych z realizacją podstawy programowej takich jak wyjazdy, wydarzenia kulturalne, sportowe czy integracyjne.

Choć projekt przewiduje możliwość ograniczania udziału w takich wydarzeniach jako środka towarzyszącego karze, brakuje jasnych zabezpieczeń przed tym, by rozwiązania te nie prowadziły do wtórnej izolacji uczniów, dla których udział w życiu szkolnej wspólnoty ma często znaczenie wspierające, a nie wyłącznie rozrywkowe.

Szkoła przyjazna dla neuroróznorodności i dla każdego człowieka bez wyjątku to szkoła, w której:

• neuroatypowość nie staje się niezamierzonym kryterium wykluczenia,
• środki wychowawcze nie pogłębiają trudności psychicznych ucznia,
• prawo chroni udział w życiu wspólnoty szkolnej, a nie go ogranicza.

Nowa ustawa to realna szansa na poprawę sytuacji uczniów w polskich szkołach. Wierzymy, że w toku dalszych prac można ją jeszcze doprecyzować tak, aby była bezpieczna również dla uczniów najbardziej wrażliwych.