Przekazaliśmy do Ministerstwa Edukacji Narodowej stanowisko w ramach konsultacji publicznych projektu nowelizacji ustawy – Prawo Oświatowe (UD381), dotyczącego zasad korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych w szkołach.
Nasze uwagi wynikają bezpośrednio z doświadczeń osób młodych uczących się w systemie edukacji, w tym uczniów rozwijających się w spektrum autyzmu oraz innymi własnymi potrzebami edukacyjnymi.
Rozumiemy cele – wskazujemy ryzyka
Rozumiemy intencję uporządkowania zasad korzystania z urządzeń elektronicznych w szkołach. Badania jednoznacznie pokazują, że niekontrolowane używanie smartfonów może wpływać na koncentrację, relacje rówieśnicze i przebieg zajęć. Zgadzamy się, że szkoły potrzebują jasnych ram organizacyjnych.
Jednocześnie zwracamy uwagę, że projekt – mimo deklarowanego wychowawczego i proporcjonalnego charakteru – zawiera rozwiązania, które w praktyce mogą prowadzić do automatyzmu, nadmiernych zakazów i nieuwzględniania indywidualnej sytuacji ucznia.
Telefon jako narzędzie wsparcia, nie problem
Dla wielu z nas osób uczniowskich neuroatypowych telefon lub tablet nie jest źródłem rozproszenia, lecz niezbędnym narzędziem codziennego funkcjonowania w szkole. Urządzenia elektroniczne są wykorzystywane m.in. do:
- komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC)
- porządkowania planu dnia i zadań,
- regulowania napięcia sensorycznego i emocjonalnego
- zwiększania poczucia bezpieczeństwa i przewidywalności.
Ograniczanie dostępu do takich narzędzi, bez jasnych i czytelnych gwarancji racjonalnych dostosowań, może prowadzić do pośredniej dyskryminacji oraz faktycznego wykluczenia uczniów z procesu edukacyjnego. Takie skutki byłyby sprzeczne z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami oraz Konwencją ONZ o prawach dziecka.
Potrzeba dialogu i podmiotowości młodych osób
Zwróciliśmy również uwagę na niespójność projektu z wnioskami raportu „Diagnoza Młodzieży 2026”, na który powołuje się samo uzasadnienie ustawy. Raport ten akcentuje niski poziom poczucia sprawczości młodych ludzi oraz potrzebę dialogu i współodpowiedzialności w sprawach, które ich bezpośrednio dotyczą.
Rozwiązania systemowe, które nie przewidują realnego udziału uczniów w ustaleniu zasad funkcjonowania szkoły, trudno uznać za spójne z tymi rekomendacjami.
Autonomia szkół i proporcjonalnych działań
Podkreśliliśmy, że szczegółowe zasady korzystania z telefonów powinny w jak największym stopniu pozostawać w gestii szkół, tworzonych z udziałem całej społeczności szkolnej. To na poziomie szkoły najlepiej widać realne potrzeby uczniów i możliwe do zastosowania rozwiązania.
Zwróciliśmy także uwagę na sposób egzekwowania przepisów, w szczególności na praktyki polegające na czasowym „zabieraniu” telefonów. Takie działania nie mogą mieć charakteru sankcyjnego ani prowadzić do nieproporcjonalnej ingerencji w prawa ucznia, w tym konstytucyjne prawo własności.
Pozytywnie – z istotnymi uwagami
Projekt ustawy opiniujemy pozytywnie, z uwagami. Wierzymy, że zaproponowane przez nas doprecyzowania pomogą nadać regulacji realny, a nie jedynie deklarowany charakter wychowawczy, a jednocześnie zapewnią ochronę praw uczniów – w szczególności tych, którzy bez technologii nie są w stanie w pełni uczestniczyć w edukacji.
Liczymy, że głos młodych osób zostanie potraktowany poważnie, a dialog prowadzony w ramach konsultacji publicznych przełoży się na prawo, które będzie nie tylko skuteczne, ale też sprawiedliwe i inkluzywne.
