Dla osób w spektrum autyzmu oraz z niepełnosprawnościami niewidocznymi kontakt z wymiarem sprawiedliwości bywa źródłem ogromnego lęku. Skomplikowane procedury, presja czasu i brak zrozumienia specyficznych potrzeb mogą stać się barierą nie do pokonania. Przełamywaniu tych barier służą działania, które stawiają w centrum podmiotowość drugiego człowieka i łączą zaangażowanie instytucji publicznych z głosem strony społecznej, a przede wszystkim samorzeczników.

Wczoraj, 1 czerwca 2026 roku, w Ministerstwie Sprawiedliwości zaprezentowano projekt „Zrozumieć – pomóc. Neuroróżnorodność w czynnościach procesowych”. Seminarium otwierające to przedsięwzięcie zgromadziło osoby samorzecznicze, sojusznicze oraz organizacje pozarządowe, które na co dzień działają na rzecz poprawy jakości życia osób neuroatypowych i ich rodzin. Ta inicjatywa resortu skupia się na budowaniu realnej dostępności w sądach i prokuraturach oraz na edukacji kadr wymiaru sprawiedliwości.

Ważnym filarem zmian systemowych jest także ogólnopolski projekt „Standardy w Obronie Godności”, zainicjowany przez Fundację Pro Bare. Ta inicjatywa społeczna wnosi fundamentalny wkład w wypracowanie spójnego modelu postępowania służb publicznych, w tym policji, sądów i prokuratur, wobec osób z niepełnosprawnościami niewidocznymi oraz neuroatypowością. Dzięki partnerskiemu dialogowi, wypracowywane przez Fundację Pro Bare jasne procedury operacyjne, zasady właściwej komunikacji oraz wytyczne dotyczące deeskalacji sytuacji trudnych pozwalają eliminować ryzyko błędnej interpretacji zachowań czy wtórnej wiktymizacji.

Z perspektywy osób neuroatypowych i ich bliskich, działania te spotykają się w najważniejszym punkcie: obronie ludzkiej godności. Prawdziwa dostępność opiera się bowiem na prostych, ale kluczowych zasadach. Należą do nich: jasne wyjaśnienie, co wydarzy się krok po kroku podczas czynności, zapewnienie adekwatnego czasu na odpowiedź oraz umożliwienie obecności osoby wspierającej. Te konkretne zmiany decydują o tym, czy człowiek odczuwa paraliżujący strach, czy też zyskuje poczucie bezpieczeństwa.

Prawo do sądu, prawo do obrony i prawo do bycia wysłuchanym zaczynają się od komunikacji i zrozumienia. Takie działania udowadniają, że empatia w sferze publicznej to kluczowa kompetencja zawodowa. W praktyce oznacza ona fundamentalne przesłanie: widzę cię, słyszę cię i jesteś ważny.

Dziękujemy za zaproszenie do udziału w tym wydarzeniu.

Wspólny kierunek dla dostępności i szacunku w inicjatywach na rzecz osób neuroatypowych oraz ich rodzin to priorytet dla nas wszystkich.

Wyrazy szacunku dla Osób Samorzeczniczych, których głos wybrzmiał szczególnie mocno. To bezcenny i niezbędny głos w dyskusji.

Ministerstwo Sprawiedliwości Jarosław Konopka Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Rzecznik Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak Jan Gawroński – Społeczny Zastępca Rzecznika Praw Dziecka Co w prawie piszczy Iustitia Oddział we Włocławku Klub Świadomej Młodzieży przy Fundacji Autism Team Klub Świadomej Młodzieży Kutno przy Fundacji Pro Fundacja SYNAPSIS Nasz Rzecznik Maciej w spektrum ℕ𝕖𝕦𝕣𝕠𝕒𝕥𝕪𝕡𝕠𝕨𝕒 Siostra Spektrum Atypowa dziewczyna Fundacja Probare Krzysztof Chojecki – Pan Pistacja Ewelina Błachowicz Jan Gawroński Sylwia Kowalska Fundacja Pro Aperte Chcemy całego życia Fundacja ALEKlasa – wspieramy edukację i rozwój dzieci w spektrum autyzmu Autyzm po ludzku Lot w Kosmos – podcast o autyzmie Izabela Piotrowska Izabela Hnidziuk – Machnica