W dniu 15 września rozpoczynamy naszą kampanię społeczną „Szkoła przyjazna dla neuroróżnorodności, szkoła przyjazna dla każdego człowieka” pod Honorowym Patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzeczniczki Praw Dziecka, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i Prezydent Miasta Łodzi Hanny Zdanowskiej. Tegoroczne hasło, zaproponowane przez młodzież w miejsce znanego z poprzednich edycji „Szkoła Przyjazna dla Autyzmu”, jest odpowiedzią na coraz większe zainteresowanie kampanią ze strony organizacji społecznych, samorzeczników oraz instytucji działających w różnych obszarach dostosowań edukacji dla uczniów z własnymi potrzebami.

Postulaty organizatorów – młodych samorzeczniczek i samorzeczników z Klubu Świadomej Młodzieży Fundacji Autism Team, wspieranych przez Zespół Edukacja Włączająca Inicjatywy „Nasz Rzecznik”, skupione są wokół ośmiu głównych obszarów:

METATEKST: Plakat w odcieniach różu przedstawia ideę „Szkoły przyjaznej dla neuroróżnorodności”.
Na środku znajduje się tytuł w ciemnym granacie i różu, a pod nim hasło: „Szkoła przyjazna dla każdego człowieka”.
Rozmieszczone są czarne piktogramy z krótkimi hasłami:

• Likwidacja barier sensorycznych, architektonicznych i komunikacyjnych – ikona osoby z laską, ucha i oka.
• Psychologiczne BHP – ikona mózgu z plusem i książki.
• Dostosowanie do potrzeb psychofizycznych człowieka, nie odwrotnie – ikona listy kontrolnej z trzema polami.
• Lekcje Różnorodności – ikona trzech osób obok siebie.
• Likwidacja punktowej oceny zachowania – ikona tabliczki z przekreślonym symbolem gwiazdek.
• Prawny wymóg tworzenia samorządów uczniowskich w szkołach specjalnych – ikona dokumentu z pieczęcią i młotkiem.
• Rzecznik Praw Uczniowskich w każdym mieście i powiecie – ikona osoby z symbolem paragrafu.
• Rzetelne zespoły IPET-owe. EDUTEAM: uczeń, nauczyciel, rodzic – ikona trzech osób w czapkach absolwentów z napisem EDU TEAM.

Uważni obserwatorzy dostrzegą, że część uwzględnionych postulatów jest znana z poprzednich edycji kampanii. To ważny sygnał, gdyż mimo wielu pozytywnych zmian i wsparcia ze strony osób otwartych na potrzeby neuroróżnorodnych uczniów – w tym decydentów, nadal istnieją miejsca, w których dochodzi do licznych naruszeń i łamania praw uczniowskich osób rozwijającym się w spektrum autyzmu, z ADHD, ADD, Zespołem Tourette’a czy FAS [Płodowym Zespołem Alkoholowym]. Znacznie częściej niż ich neurotypowi rówieśnicy narażeni są także na traumę szkolną, w tym przemoc rówieśniczą. Wymienione problemy są szczególnie widoczne w sprawach zgłaszanych do naszego Społecznego Pogotowia interwencyjnego, prowadzonego przez jego inicjatorkę, koordynatorkę i ekspertkę Sylwię Kowalską.

Dwunastoletni Adrian już trzykrotnie zmieniał szkołę z powodu barier sensorycznych, które stanęły mu na drodze w dostępie do edukacji uszytej na miarę. Głośny dzwonek, wysoki poziom hałasu na tłumnej przerwie, a także brak pokoju wyciszeń zamieniały szkołę w poligon przetrwania. Głośny dzwonek sprawiał Adrianowi fizyczny ból. Strach przed przeszywającym dźwiękiem był nie do zniesienia.

---

Jedenastoletnia Anita już od trzech miesięcy czuje ogromny smutek i niechęć do wychodzenia z domu. Jak sama mówi, „świat jest dla niej za ciężki”. Od najbliższych słyszy, że jest leniwa i powinna się zająć czymś konstruktywnym. Na wizytę u psychologa nie zgadzają się najbliżsi. Psycholożka szkolna wspiera dziewczynkę bez zgody rodziców, co w świetle obowiązujących przepisów prawa jest nielegalne.

---

Piętnastoletniemu Szymonowi, rozwijającemu się w spektrum autyzmu i z ADHD obniżono ocenę zachowania, uzasadniając to faktem, że „nie inicjuje i nie podtrzymuje kontaktów z rówieśnikami”.

---

Siedemnastoletnia Julita każdą długą przerwę w szkole spędza w zaciemnionym kąciku pod schodami, gdzie „ma chwilę spokoju i nikt nic od niej nie chce”. Przez społeczność szkolną jest określona jako „dziwaczka”.

---

„Ten autyzm to ci chyba wymyślili” – usłyszał szesnastoletni Tomek od jednej z nauczycielek.„Zamiast machać palcami przed oczami, weź długopis i skończ rozwiązywanie zadania!”

---

„Proszę podpisać ten IPET pani córki na bieżący rok szkolny, jest taki sam jak w zeszłym roku. Tylko proszę szybciutko podpisać, bo jesteśmy po terminie”– usłyszała mama nastoletniej Gabrieli, rozwijającej się w spektrum autyzmu i z chorobami współwystępującymi. Na prośbę mamy o współtworzenie zapisów tego najważniejszego dokumentu w edukacyjnym życiu jej córki, usłyszała, że „nie ma na to czasu”.

---

Nauczyciel historii w podmiejskiej podstawówce poprosił dyrekcję szkoły o możliwość zorganizowania szkolenia z zakresu dostosowań edukacyjnych dla osób uczniowskich w spektrum autyzmu i z ADHD. W odpowiedzi dyrektor nie wyraził zgody ani na szkolenie, ani na superwizję, argumentując, że nie ma na to środków finansowych.

To tylko kilka przykładów spośród dziesiątek spraw dotyczących edukacji, które są zgłaszane każdego miesiąca. Młode osoby samorzecznicze nie zgadzają się na taki stan rzeczy i kolejny raz z właściwą sobie determinacją podejmują działania mające na celu poprawę jakości i dostępności w edukacji oraz zmiany w systemie wsparcia neuroróżnorodnych osób uczniowskich, z własnymi potrzebami edukacyjnymi.

Jesteśmy tuż po rozpoczęciu roku szkolnego 2025/2026. Dla wielu osób uczniowskich i ich rodzin jest to czas wyzwań, lęków i niepokoju. Pora to zmienić! Edukacja włączająca w obecnym kształcie nie jest edukacją dla wszystkich. Polska szkoła nie jest przyjazna osobom rozwijającym się w spektrum autyzmu, z ADHD, ADD czy zespołem Tourette’a i FAS. Zamiast zapewniać komfort nauki i bezpieczeństwo, zbyt często jest areną dramatów młodych ludzi.

– podkreślają w swoich wypowiedziach pytani o przyczyny zaangażowania i swoich, często wieloletnich, działań w kolejnych edycjach kampanii społecznych.
Głośno wyliczają też swoje postulaty:

Apelujemy o szkołę przyjazną dla neuroróżnorodności, autentycznie dostępną dla każdego i każdej z nas – nie tylko w deklaracjach specjalistów, obietnicach decydentek i decydentów oraz martwych przepisach prawa.

Potrzebujemy mądrego wsparcia nauczycieli, dyrekcji i władz oświatowych, rozumiejących nasze potrzeby. Chcemy szkoły, która zapewni nam psychologiczne BHP, bezpieczną przestrzeń do nauki i odpoczynku, gdzie dostępność sensoryczna, architektoniczna i komunikacyjna będzie standardem, nie postrzegana jako fanaberia.

Apelujemy, by zapisy w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego były tworzone rzetelnie, a nie metodą „kopiuj-wklej”. O to, by Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia (WOPFU) była dokumentem, który wspiera młodego człowieka w przestrzeniach szkolnych i zmienia się wraz z nim, a nie kończy krótki biurokratyczny żywot w szufladzie.

Apelujemy o zaopiekowanie osób uczniowskich z ADHD, ADD, Zespołem Tourette’a, FAS, które funkcjonują w przestrzeniach szkolnych bez adekwatnego systemowego wsparcia.

Apelujemy o wprowadzenie do szkolnych programów wychowawczo-profilaktycznych lekcji różnorodności w każdej szkole, odgórną likwidację krzywdzącej, punktowej oceny zachowania i zastąpienie jej oceną opisową.

Apelujemy o nałożenie na jednostki samorządu terytorialnego ustawowego obowiązku powoływania Rzeczników Praw Uczniowskich na poziomie miast i powiatów.

Zapewnijmy edukację włączającą w praktyce, przestańmy o niej tylko rozmawiać!

Będziemy działać, jak potrafimy najlepiej. Chcemy pokazać całemu światu, że potrzebujemy szkół przyjaznych dla neuroróżnorodności. Przyjaznych dla każdego człowieka, bez wyjątku.

Warto podkreślić, iż młodzi samorzecznicy i samorzeczniczki działania kampanijne organizują oraz realizują w pełni społecznie i pro bono. Bez wielkich środków finansowych i zaplecza logistycznego, za to z ogromnym zapałem, entuzjazmem i determinacją, którymi zarażają innych. Swoje postulaty, apele i historie prezentować będą przez niemal dwa tygodnie trwania kampanii – od 15 do 26 września – przede wszystkim w mediach społecznościowych, z których sami chętnie korzystają. Kolejny raz planują również organizację postulowanych
Lekcji różnorodności w szkołach i placówkach oświatowych w miastach, w których działają Kluby Świadomej Młodzieży.

Chcemy po raz kolejny otworzyć się na potrzeby szkół i placówek oświatowych, które dostrzegają konieczność szkoleń z udziałem osób samorzeczniczych i przeprowadzić takie spotkania z Radami Pedagogicznymi i Społecznościami Szkolnymi.

W poprzednich latach podobne spotkania cieszyły się dużym zainteresowaniem, pozwalając na nawiązanie wielu ciekawych relacji i długofalowej współpracy na różnych płaszczyznach.

Młode osoby samorzecnicze w tegorocznej kampanii „Szkoła przyjazna dla neuroróżnorodności, szkoła przyjazna dla każdego człowieka”
wspiera koalicja organizacji partnerskich i organizujących:

Inicjatywa Obywatelska „Chcemy całego życia!”, Inicjatywa „Nasz Rzecznik”, Fundacja „Pomerdało mi się”, Fundacja „AleKlasa”, Fundacja „Artonomia”, Fundacja „Mój Mount Everest”, Inicjatywa „Nastoletni Azyl”, Sekcja Praw Dziecka przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie, Fundacja na rzecz Praw Ucznia, Fundacja „ProAperte”, Klub Świadomej Młodzieży Kutno przy Fundacji „ProAperte”, Ośrodek Terapii Neurorozwojowej „Poczuj Sam”, Psycholog na spektrum – Anita Wojtkiewicz, Fundacja „FIONA”, Samorzecznik Maciej Ryszawy (Maciej w spektrum), Inicjatywa „Przestrzeń Możliwości”, Inicjatywa „reSTART” Tomasz Bilicki, Autyzm po Ludzku, Siła Małych Kroków, Fundacja „Autika”, Fundacja „Z Innej Bajki”, Towarzystwo Tłumaczy i Wykładowców Polskiego Języka Migowego „GEST”, Krzysztof Chojecki – Pan Pistacja, Specjalistyczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Doradztwa Zawodowego i dla Dzieci z Wadami Rozwojowymi w Łodzi, Samorzecznik Bartosz Jakubowski,  Klub Wolontariusza „Kuźnia Aktywności”, Stowarzyszenie „Supermoce”, Fundacja „Prodeste”, Consensus – dr. Joanna Ławicka, Autistic Snaphots/Photography&Asperger Marek Stankiewicz, Fundacja „Zdążyć z Miłością”, Atypowa Dziewczyna, Kobieta z ADHD Alicja Bazan oraz FemiAutyzm.